Notatka maturalna
Biografia Tadeusza Borowskiego
1922 – 1951
Tadeusz Borowski urodził się w 1922 roku w Żytomierzu na Ukrainie. Jego dzieciństwo było bardzo trudne, ponieważ rodzice zostali represjonowani przez władze radzieckie. Ojciec trafił do łagru, a matka została zesłana na Syberię. Po kilku latach rodzinie udało się wrócić do Polski i zamieszkać w Warszawie. W czasie II wojny światowej Borowski uczęszczał na tajne komplety i studiował polonistykę na podziemnym Uniwersytecie Warszawskim. W 1943 roku został aresztowany przez Niemców i wywieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie otrzymał numer obozowy 119198. Przebywał również w innych obozach, między innymi w Dachau. Wojenne doświadczenia oraz brutalność życia obozowego stały się najważniejszym tematem jego twórczości.
Po wojnie wrócił do Polski i rozpoczął działalność literacką oraz dziennikarską. Największą popularność przyniosły mu opowiadania obozowe zawarte między innymi w tomach „Pożegnanie z Marią” oraz „Kamienny świat”. W swoich utworach ukazywał człowieka zlagrowanego, czyli więźnia podporządkowanego zasadom obozowego świata i stopniowo tracącego wrażliwość moralną. Borowski angażował się również w działalność polityczną i współpracował z władzami komunistycznymi. Z czasem pogarszał się jednak jego stan psychiczny. Autor zmagał się z traumą wojenną, rozczarowaniem rzeczywistością oraz problemami osobistymi. W 1951 roku, kilka dni po narodzinach córki, podjął próbę samobójczą poprzez zatrucie gazem. Zmarł dwa dni później w wieku 29 lat.
Opowiadania
Rodzaj literacki: epika
Gatunek literacki: opowiadanie
Epoka literacka: literatura II wojny światowej
Czas akcji: II wojna światowa
Miejsce akcji: Warszawa, obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau
Geneza: Opowiadania Tadeusza Borowskiego zawarte w tomie „Pożegnanie z Marią” mają charakter autobiograficzny i opierają się na doświadczeniach autora z okresu II wojny światowej. Borowski mieszkał w okupowanej Warszawie, uczęszczał na tajne komplety oraz pracował jako magazynier. Wydarzenia z tego okresu zostały przedstawione między innymi w opowiadaniu „Pożegnanie z Marią”. W 1943 roku pisarz został aresztowany przez Niemców i trafił do obozu koncentracyjnego Auschwitz. Przebywał również w innych obozach na terenie Niemiec. Obserwacje życia obozowego, walka o przetrwanie oraz doświadczenie cierpienia stały się podstawą jego późniejszej twórczości. Borowski sprzeciwiał się idealizowaniu rzeczywistości obozowej. W swoich opowiadaniach ukazywał brutalny świat, w którym człowiek często tracił moralność i kierował się wyłącznie instynktem przetrwania. Autor podkreślał, że obóz niszczył ludzką psychikę i zmuszał więźniów do odrzucenia dawnych wartości. Tak narodziła się koncepcja człowieka zlagrowanego, jednego z najważniejszych motywów w jego twórczości.
Człowiek zlagrowany – jest to osoba, która na skutek doświadczeń obozowych utraciła część swojego człowieczeństwa oraz wartości moralnych. W terminologii obozowej „muzułman” to więzień skrajnie wyniszczony fizycznie i psychicznie przez przeżycia obozowe.
,, Proszę państwa do gazu” – streszczenie
| Opowiadanie rozpoczyna się sceną dezynfekcji obozu, podczas której wszyscy więźniowie muszą poruszać się nago. Już od początku utworu widoczna jest całkowita obojętność ludzi wobec śmierci i cierpienia innych. Gazowanie więźniów stało się dla nich codziennością, do której zdążyli się przyzwyczaić. Następnie przedstawiona zostaje rozmowa Tadeusza z Henrim. Bohaterowie wspominają, że ich życie w obozie zależy od transportów nowych więźniów, ponieważ dzięki nim zdobywają jedzenie oraz różne przedmioty. Henri proponuje Tadeuszowi udział w rozładowywaniu jednego z transportów, a ten zgadza się bez większego sprzeciwu. Kolejne sceny ukazują funkcjonowanie obozu oraz rozmowy strażników handlujących rzeczami odebranymi więźniom. Następnie pokazane zostają przyjazdy kolejnych transportów ludzi. Więźniowie są segregowani na tych, którzy zostaną skierowani do pracy, oraz tych, którzy od razu zostaną skazani na śmierć w komorach gazowych. Szczególnie ważna jest rozmowa Tadeusza z Henrim po zakończeniu pracy przy transporcie. Tadeusz zastanawia się, czy więźniowie obozu potrafią jeszcze pozostać dobrymi ludźmi. Przyznaje, że nie współczuje osobom przywożonym do obozu i obwinia je za swoją sytuację, ponieważ to przez ich przyjazdy musi wykonywać tę pracę. Ma świadomość, że jego sposób myślenia jest nieludzki i moralnie zły. Henri odpowiada jednak, że w warunkach obozowych takie zachowanie stało się czymś normalnym. W dalszej części szczegółowo przedstawiony zostaje proces segregacji więźniów. Jedna z najbardziej wstrząsających scen pokazuje kobietę, która wypiera się własnego dziecka błagającego ją o pomoc. Wie, że przyznanie się do niego oznaczałoby natychmiastową śmierć. Ostatecznie esesman odkrywa prawdę i wysyła kobietę wraz z dzieckiem do transportu jadącego do komór gazowych. Na końcu opowiadania Tadeusz podsumowuje życie w obozie jako rzeczywistość pełną zobojętnienia, strachu i moralnego upadku. Ludzie, aby przetrwać, tracą wrażliwość na cierpienie innych i stopniowo przestają reagować na zło. |
Warto przeczytać całe opowiadanie Tadeusza Borowskiego, aby lepiej zrozumieć dramat ludzi żyjących w obozach koncentracyjnych oraz wpływ wojny i cierpienia na ludzką psychikę. To poruszające świadectwo pokazuje, do czego może doprowadzić człowieka strach, głód i codzienna walka o przetrwanie. Poniżej załączam link do pdf.
Sprawdź się!
Sprawdź swoją znajomość opowiadania „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego. Quiz pomoże utrwalić najważniejsze wydarzenia, bohaterów oraz obraz życia w obozie koncentracyjnym.
,,Ludzie, którzy szli” – streszczenie
Opowiadanie rozpoczyna się wspomnieniami narratora, który opisuje miejsce budowy boiska piłkarskiego na terenie obozu. Znajdowało się ono za barakami szpitalnymi, niedaleko obozu cygańskiego, rampy kolejowej oraz obozu kobiecego. W oddali widoczne były krematoria, przypominające więźniom o nieustannej obecności śmierci. Budowa boiska trwała wiosną. Więźniowie sadzili rośliny i dbali o otoczenie, dzięki czemu miejsce zaczęło wyglądać spokojnie i niemal normalnie. Wieczorami część więźniów grała tam w piłkę, a inni rozmawiali z kobietami z obozu. Pewnego dnia podczas meczu Tadek pobiegł po piłkę, która potoczyła się pod druty. Wtedy zauważył nowy transport ludzi przybyłych na rampę. Ludzie szli w stronę lasu i przez chwilę przyglądali się grającym więźniom. Kiedy Tadek ponownie spojrzał w tamtą stronę, transportu już nie było. Zrozumiał, że wszyscy ci ludzie zostali zamordowani w krematorium. Narrator stopniowo zauważa, że przybywający więźniowie kierowani są dwiema drogami. Jedna prowadziła bezpośrednio do śmierci, druga do pracy w obozie i chwilowego ocalenia. Życie więźniów staje się monotonne i podporządkowane walce o przetrwanie, podczas gdy obok nieustannie rozgrywa się tragedia kolejnych transportów skazywanych na zagładę. W utworze opisany zostaje także odcinek C, część obozu przeznaczona dla młodych kobiet. Warunki życia były tam bardzo trudne. Baraki nie nadawały się do mieszkania, a więźniarki cierpiały głód i choroby. Ze względu na kolorowe chustki noszone przez kobiety miejsce to nazwano „perskim rynkiem”. Narrator pracował tam przy kryciu dachów papą. Każdego dnia więźniarki otaczały pracujących mężczyzn, prosząc o jedzenie, drobne przedmioty oraz informacje o swoich bliskich. Tadek wspomina między innymi Mirkę, jedną z blokowych, która pomagała innym kobietom i próbowała ratować chore dziecko przed śmiercią. Narrator zauważa, że mimo pogarszającej się sytuacji Niemców warunki w obozie kobiecym wciąż pozostawały tragiczne. Więźniowie obserwowali transporty ludzi prowadzonych na śmierć, widzieli krematoria i płonące stosy ciał. Z czasem transportów zaczęło przybywać coraz mniej, jednak pamięć o masowej zagładzie pozostała w świadomości bohaterów.
Warto sięgnąć po całe opowiadanie Tadeusza Borowskiego, ponieważ autor w niezwykle realistyczny sposób ukazuje codzienność obozową oraz dramat ludzi pozbawionych wolności i godności. To ważny utwór, który pomaga lepiej zrozumieć doświadczenia więźniów podczas II wojny światowej.
Sprawdź się!
Sprawdź swoją znajomość opowiadania ,,Ludzie, którzy szli … „ Tadeusza Borowskiego. Quiz pomoże utrwalić najważniejsze wydarzenia, bohaterów oraz obraz życia w obozie koncentracyjnym.
Obraz obozów koncentracyjnych w opowiadaniach Borowskiego
Opowiadania Tadeusza Borowskiego ukazują brutalną rzeczywistość obozów koncentracyjnych. Autor przedstawia świat pełen cierpienia, przemocy i śmierci, która staje się codziennością więźniów. Nie jest ona jednak głównym tematem opowiadań, lecz stale obecnym tłem wydarzeń. W obozie człowiek całkowicie tracił wolność i był podporządkowany władzy Niemców. O życiu oraz śmierci decydowali strażnicy i oficerowie, którzy często karali więźniów według własnego uznania. Prawo praktycznie przestawało istnieć, a najważniejsza była siła oraz pozycja w obozowej hierarchii. Borowski pokazuje, że więźniowie stopniowo przyzwyczajali się do okrucieństwa. Widok ludzi prowadzonych do komór gazowych przestawał wywoływać emocje, ponieważ walka o przetrwanie zmuszała ich do zobojętnienia. Najważniejsze stawało się zdobycie jedzenia, lepszej pracy lub miejsca do spania. W obozach panował terror i ciągły strach. Głód oraz nieludzkie warunki prowadziły do zaniku solidarności i moralności. Więźniowie często byli zmuszeni myśleć wyłącznie o sobie, nawet kosztem innych ludzi. W ten sposób powstał obraz człowieka zlagrowanego, czyli osoby psychicznie zniszczonej przez obozową rzeczywistość, obojętnej na cierpienie oraz podporządkowanej zasadom przetrwania. Borowski ukazuje obóz koncentracyjny jako przykład państwa totalitarnego, w którym władza kontroluje każdy aspekt życia człowieka i odbiera mu człowieczeństwo.